Sommige mensen vechten jarenlang op een manier die je aan de buitenkant bijna niet ziet. Ze doen hun best, passen zich aan, houden vol en proberen mee te komen, terwijl er van binnen al heel lang iets aan het instorten is.
Dat lijkt ook terug te komen in het verhaal van Fenna, een jonge vrouw die op 29-jarige leeftijd overleed na euthanasie wegens ondraaglijk en uitzichtloos psychisch lijden. Haar moeder, Emma Voerman, vertelde daar openhartig over in de media. Ook maakte zij het prentenboek Liedewij, de zanglijster die anders was, dat mede vanuit haar liefde voor Fenna is ontstaan. Het boek gaat over buitenbeentjes.. net als Fenna.
Lang doorgaan terwijl het eigenlijk al niet meer gaat
Uit het verhaal van haar moeder komt een beeld naar voren van iemand die lang heeft geprobeerd om zich aan te passen aan een wereld die veel van haar vroeg. Fenna was autistisch, maar die diagnose kwam laat. Intussen had zij jarenlang geprobeerd zo goed mogelijk te functioneren, terwijl dat haar veel meer kostte dan mensen om haar heen vermoedelijk zagen.
Dat is iets wat vaker voorkomt bij mensen die veel maskeren. Van buiten lijkt iemand misschien sterk, rustig of succesvol. Van binnen kan er ondertussen sprake zijn van uitputting, overprikkeling, angst en een diep gevoel van vastlopen.
Bij Fenna ging het niet om een tijdelijke dip of een impulsieve wens. Ze kampte met ernstige paniek en zware dwangklachten en haar lijden was diepgaand en langdurig.
Ondraaglijk lijden is niet altijd zichtbaar
Juist dat maakt dit soort verhalen zo belangrijk. Psychisch lijden is vaak minder zichtbaar dan lichamelijk lijden, terwijl het minstens zo verwoestend kan zijn. Mensen kunnen jarenlang alles proberen, hulp zoeken, behandelingen volgen en toch op een punt komen waarop het leven niet langer dragelijk voelt.
Daar wordt in het publieke debat soms te makkelijk aan voorbijgegaan. Alsof er altijd nog wel iets moet zijn. Alsof iemand alleen maar wat meer hoop nodig heeft. Maar sommige mensen hebben al jarenlang gevochten. Niet half. Niet even. Echt jarenlang.
Dan is luisteren belangrijker dan invullen.
Een zorgvuldig en zwaar traject
Euthanasie bij psychisch lijden is in Nederland aan zeer strenge voorwaarden gebonden. Er moet zorgvuldig worden onderzocht of er sprake is van vrijwilligheid, wilsbekwaamheid, uitzichtloosheid en ondraaglijk lijden, en of er nog redelijke behandelopties zijn.
Dat vraagt veel van iedereen die erbij betrokken is. Van artsen. Van naasten. En zeker ook van degene die zelf al lange tijd lijdt.
Wat uit dit verhaal opnieuw duidelijk wordt, is dat zo’n traject niet lichtvaardig is. Integendeel. Het is vaak lang, intens en emotioneel zwaar.
Te weinig gezien
Wat misschien nog wel het meest raakt, is de vraag hoe iemand zo lang met zoveel pijn kan rondlopen zonder echt gezien te worden in wat er van binnen speelt. Zeker bij mensen die gevoelig zijn, neurodivergent zijn of veel maskeren, wordt de ernst soms pas laat zichtbaar.
En dat schuurt. Want hoe eerder iemand werkelijk gezien wordt, hoe groter de kans dat er ruimte komt voor passende steun, erkenning en verlichting.
Sommige mensen zijn geen moeilijke mensen. Ze hebben het moeilijk in een wereld die te weinig afgestemd is op wie zij zijn.
Waarom dit verhaal ertoe doet
Bij KEA vinden we het belangrijk dat dit soort verhalen er mogen zijn. Omdat ze laten zien dat euthanasie bij psychisch lijden nooit over een losse beslissing gaat. Het gaat over een mens. Over een lange geschiedenis. Over behandelingen, hoop, uitputting, liefde en grenzen.
Het verhaal van Fenna roept geen simpele antwoorden op. Wel belangrijke vragen. Over hoe we kijken naar psychisch lijden. Over hoe we omgaan met mensen die anders zijn. En over hoe essentieel het is dat iemand niet pas serieus genomen wordt als het eigenlijk al te laat is.
Dat vraagt om menselijkheid. Om zorgvuldigheid. En vooral om het vermogen om echt te luisteren.